28 ışık yılı uzakta sürpriz keşif: Üçlü yıldız sisteminin gizli üyesi bulundu
Gezegen arayan astronomlar, Welopō‘ai sisteminde gizli bir beyaz cüce buldu. Üç yıldızın bugünkü yörüngelerine nasıl ulaştığı araştırılıyor.

Gezegen arayışı, Dünya’ya yaklaşık 28 ışık yılı uzaklıkta beklenmedik bir yıldız keşfine dönüştü. Astronomlar, Welopō‘ai adlı sistemdeki kırmızı cücenin yakınında daha önce fark edilmeyen bir beyaz cüce belirledi. Uzaktaki bilinen beyaz cüceyle birlikte sistemin üç yıldızdan oluştuğu ortaya çıktı.
Montréal Üniversitesi Trottier Ötegezegen Araştırmaları Enstitüsü’nden Étienne Artigau’nun öncülük ettiği uluslararası ekibin çalışması, 19 Kasım’da Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlandı. Welopō‘ai, birden fazla beyaz cüce içeren bilinen üçlü sistemler arasında Dünya’ya en yakın örnek olarak öne çıkıyor.
Gezegen sinyali beklerken yıldız buldular
İlk ipucu, Hawaii’deki Kanada-Fransa-Hawaii Teleskobu’nun SPIRou aygıtından geldi. Gezegenlerin yıldızlarında oluşturduğu küçük hareketleri arayan araştırmacılar, kırmızı cücenin hızında çok daha büyük değişimler gördü. Yaklaşık 4,8 yıla yayılan ölçümlerde hız farkı saniyede 16 kilometreye ulaştı. Bu büyüklükteki hareketi bir gezegenle açıklamak mümkün değildi.
Gemini North teleskobundaki ‘Alopeke ve GNIRS aygıtlarıyla yapılan takip gözlemleri, sönük eşin varlığını doğruladı. Hesaplamalara göre yeni bulunan beyaz cüce, Güneş’in yaklaşık yüzde 62’si kadar kütleye sahip. İçteki iki yıldız, yaklaşık 9,83 yıllık bir yörünge dönemiyle birbirinin çevresinde dolanıyor.

Asıl soru: Kırmızı cüce nasıl hayatta kaldı?
Keşfi ilginç kılan yalnızca yıldız sayısı değil. Beyaz cüceler, Güneş benzeri yıldızların yaşamlarının sonunda geriye kalan yoğun çekirdekler. Yeni bulunan eşin de geçmişte dev bir yıldıza dönüştüğü düşünülüyor. O aşamada yakınındaki kırmızı cüceyle güçlü biçimde etkileşmesi, onu içine alması ya da iki yıldızın yörüngesini ciddi ölçüde daraltması beklenirdi.
Ancak kırmızı cüce hayatta kalmış ve çift, bugün şaşırtıcı derecede geniş bir yörüngede bulunuyor. Araştırmacıların henüz açıklayamadığı nokta, sistemin bu dönüşümden bugünkü düzeniyle nasıl çıktığı. Keşfin “var olmaması gereken sistem” diye anılmasının arkasında da bu evrim bilmecesi yer alıyor.
Dıştaki beyaz cücenin iç çifte gökyüzündeki izdüşüm uzaklığı yaklaşık 124 astronomik birim; yörünge döneminin ise bin yıldan uzun olduğu hesaplanıyor. Sonraki gözlemler, üç yıldızın yörüngelerinin uzayda nasıl hizalandığını ve dıştaki eşin sistemin geçmişini nasıl etkilemiş olabileceğini araştıracak.





